Vấn đề bản quyền và lương tâm của người làm báo ở Việt Nam

Mấy hôm nay về Việt Nam, mình rất vui vì được ăn ngon, được đi chơi nhiều, được gặp nhiều bạn bè và quan trọng hơn là tổ chức lớp học Bento for Mama thành công tốt đẹp. Chỉ còn 1 tuần nữa ở Sài gòn, cứ tưởng chừng mình sẽ được tận hưởng thời gian còn lại bên gia đình một cách vui vẻ trọn vẹn, ai ngờ đâu lại bị “dính” vào một vấn đề tranh cãi bực bội và nhức đầu thế này

Các bạn bloggers chuyên viết về ẩm thực chắc đã quen quá với chuyện bị người ta copy bài viết hay hình ảnh của mình. Bắt gặp được thì thường mình sẽ nhắc nhở và kêu họ tháo xuống, nếu gặp người biết điều thì họ sẽ xin lỗi rồi xóa bài, còn gặp người không biết điều thì họ còn chưởi lại rồi nói ngang là lấy đâu chứng minh đây là bản quyền hay bài viết của bạn ?????

Tình hình còn trở nên khó xử hơn khi người đăng bài là những hãng thông tin báo chí, có tiếng nói to nên đi xử ép những những người thấp cổ bé họng hơn. Trong trường hợp của Mira thì người mà mình đụng độ chính là tạp chí Thế giới Văn hóa. Họ vào lớp học Bento for Mama của mình để quay phim mà theo như ban đầu Mira chỉ nghĩ họ quay theo kiểu phóng sự event. Sau đó, họ yêu cầu Mira làm lại nguyên quá trình nặn hình cơm mèo Neko Bus và Totoro với lý do là quay nhiều đoạn để có thêm tư liệu, chứ khi về làm lại họ chỉ lấy vài khúc chứ không để nguyên y cách làm lên phim.

Nghe vậy, Mira đã đồng ý cho họ tiếp tục quay và nhờ một bạn Assitant làm lại nguyên quá trình nặn cơm thành hình mèo Neko Bus và Totoro (vì lúc đó Mira đang bận hướng dẫn lớp học). Ngoài ra, mình còn bắt những người có mặt phải hứa là chỉ quay theo kiểu phóng sự, chứ không được quay theo kiểu chương trình dạy nấu ăn vì đây là bản quyền lớp học của Mira và mình không đồng ý share lên web của họ như vậy. Họ hứa sống, hứa chết, và lấy danh dự ra hứa là sẽ chỉ lấy vài đoạn hình trong phim để làm phóng sự chứ không phải chương trình dạy nấu ăn.

Vậy mà cuối cùng khi mình lên website của Thế Giới Văn Hóa để xem thì thấy đoạn clip là chương trình dạy nấu ăn thuần túy với nội dung là cách dạy làm Character Bento được thực hiện bởi sự phối hợp giữa TGVH và MOF, và trong clip không hề có bất kì thông tin gì liên quan đến bản quyền hay thông tin lớp học của Mira ??????? Vô cùng bất ngờ, mình liên lạc với bên phóng viên và yêu cầu họ chỉnh lại video clip, và nhận lại được trả lời của họ như sau:

– Bạn phóng viên: Dạ , em mang đoạn phim về đưa biên tập viên chỉnh sửa và hôm qua em bận quá nên không có thời gian kiểm tra lại nên không biết họ đã chỉnh thành đoạn phim dạy nấu ăn. Mà cũng do bận quá nên em không kịp gửi lại cho chị kiểm tra trước khi upload lên mạng

Đây là tuyệt chiêu của các bạn phóng viên ! Họ luôn tìm cách để đưa “nạn nhân” vào thế đã rồi bằng cách viện ra những lý do như bên biên tập viên quên chỉnh sửa hay chỉnh sửa lộn. Rồi em bận rộn quá nên không có thời gian để đưa cho chị xem trước khi đưa vào in ấn hay upload lên mạng. Nếu là dạng báo in ấn thì xem như mình chỉ biết cười ra nước mắt chứ còn biết làm sao nữa, nhưng may mắn là bên Thế Giới Văn Hóa là dạng báo online nên vẫn có thể chỉnh sửa lại video clip. Do vậy Mira đã yêu cầu họ chỉnh sửa lại đoạn phim bằng cách cho thêm phần thông tin lớp học của Mira và logo của Mira chan’s Kitchen để cho mình đỡ cảm thấy uất ức ….

Sau đó, Mira được chuyển qua gặp và nói chuyện với bạn Biên tập viên thì được cho biết là theo nguyên tắc của Thế Giới Văn Hóa thì khi video clip đã được upload lên mạng thì không thể nào tháo xuống hay edit lại ?????

Nếu bên tạp chí của bạn làm việc có vẻ có nguyên tắc như vậy thì sao lại không chuyên nghiệp trong việc kiểm chứng nội dung bằng cách đưa cho bên phía Mira duyệt và đồng ý nội dung trước rồi mới upload lên mạng để tránh những điều phiền phức như thế này.

Đằng này bên phía Thế Giới Văn Hóa đã hứa là sẽ edit chương trình theo dạng phóng sự rồi bây giờ lại nói một đằng, làm một nẻo, đưa nguyên chương trình hướng dẫn cách làm Character Bento của Mira lên mạng, rồi tự nhận là chương trình do Thế Giới Văn Hóa và MOF phối hợp để làm nên thì quả thật …hết ý kiến luôn !!!!!

Cuộc tranh cãi dẫn đến đỉnh điểm khi bạn biên tập viên của TGVH phán cho một câu xanh rờn : Em thấy chị Mira mới là người nói ngang ! Chị lấy đâu bằng chứng cách dạy làm Bento này là bản quyền của chị ???????? Ngoài ra, người thực hiện các thao tác hướng dẫn làm mèo Neko Bus và Totoro cũng là 1 bạn nhân viên của MOF, chứ đâu phải chị (lúc đó bạn nhân viên bên MOF làm Assistant cho lớp học của mình) .Nghe đến đây thì Mira cứng họng luôn, đúng là không thể nào cãi lại với các bạn phóng viên ! Nhà báo lúc nào cũng có lý, cho dù là lý lẽ tốt lẫn cả ..lý lẽ xấu !!!

Nói đến bản quyền tác giả , tức là những mặt thủ tục pháp lý hay chính xác hơn chỉ đơn thuần là những tờ giấy xác nhận. Do vậy trong cuộc sống , không phải lúc nào hay bất kì cái gì chúng ta cũng có đủ khả năng để đi xác nhận và đính những tờ giấy đó lên để công nhận điều ấy thuộc về bản quyền hay sở hữu trí tuệ của mình. Tuy nhiên, trong phép tắc đối nhân xử thế giữa con người với con người còn có những công cụ có giá trị và sức mạnh hơn nhiều so với những tờ giấy pháp lý. Đó chính là những luật bất thành văn, là uy tín, đạo đức và lương tâm của con người , mà điều này lại còn cần thiết và quan trọng hơn đối với những người đại diện cho tiếng nói của nhân dân – Nhà báo

———————-

Mời bạn tham khảo một số bài viết khác tại : Xã hội và con người Nhật Bản